sss

Twierdza fortowa

 

W stosunkowo niedługim czasie, bo zaledwie w okresie kilku dziesiątków lat XIXw, dokonał się szybki rozwój dalekosiężnej artylerii oblężniczej. Skonstruowano między innymi gwintowaną lufę, zamek odtylcowy, karabin powtarzalny oraz wynaleziono proch bezdymny.

Dokonała się rewolucja w technice wojennej. Wynalezienie lufy gwintowanej oraz zamku, zwiększył zasięg ostrzału artyleryjskiego do ponad dziesięciu kilometrów. Powstały działa oblężnicze o kalibrze od 220 do 254 mm. Wszystko to spowodowało, że atakujący mogli z daleka ostrzeliwać poszczególne obiekty.

Tak więc pierwotna funkcja Fortu Winiar straciła na znaczeniu. Władze pruskie podjęly decyzję o zbudowaniu w polu, wokół istniejącej twierdzy dodatkowego pasa fortów, oddalonego od od 4 do 5 km od Twierdzy Winiary.

Nowe umocnienia miały być niższe, zagłębione w ziemi, chronione kilkumetrowym terenem wodnym od zabudowań. Miały składać się z samodzielnych fortów, które stanowiłyby zasadniczy punkt oporu oraz podstawe do dalszych działań operacyjnych.


Termin rozpoczęcia budowy pierścienia fortów szacuje się na rok 1872. Na polecenie pruskiego Ministerstwa Wojny wzniesiono dziewięć fortów głównych i jeden pomocniczy oraz wytyczono szosę pomiędzy nimi, tzw. drogę rokadową (umożliwiała ona przegrupowanie wojska oraz sprzętu a wytyczana była ukośnie lub równolegle do linii frontu).

Powstała także samodzielna bateria Bogdanka nad jeziorem Bogdanka Wybudowana została ona pod koniec XIX w. Znajdowała się pomiędzy Fortem VIa a Fortem VII. Swoją wielkością dorównywała fortom pośrednim.


Zanim ukończono budowę 9 fortów, postęp w zakresie produkcji i zasięgu broni artyleryjskiej wymusił spowodował, że władze pruskie postanowiły, iż Poznań nie będzie centrum walki pozycyjnej, lecz bazą dla oddziałów piechoty walczacych na przedpolu.
W ten sposób postanowiono zbudować osiem kolejnych fortów pomocniczych. Wszystkie forty, zarówne te główne jak i pomocnicze były fortami działobitnymi - posiadającymi stanowiska dla altylerii.

Forty zaopatrzone zostały w pancerne kopuły obserwacyjne, umożliwiające ostrzeliwanie przedpola.


FORTY GŁÓWNE - budowa

Forty główne zbudowane zostały na planie pięciokąta.

Znajdowały się tam kaponiery wewnętrzne (wyjątek stanowi Fort V oddalony o około 100 m od dzisiejszej ulicy Lechickiej, który w czole miał kaponierę zewnętrzną) oraz duże działobitnie i pomieszczenia dla dwóch lub trzech kompanii piechoty.

Wałem strzeleckim była szyja fortu. Szyja fortu kształtem przypominała bastion. Na jego prawym i lewym skrzydle znajdowało się po sześć baterii ziemnych oraz od 12 do 16 schronów.

Forty główne otoczone były suchymi fosami o dziesięciometrowej szerokości i głebokości dziewięciu metrów. Skarpę i przeciwskarpę obudowano cegłami, a w murze przeciwskarpy znajdowała się podwójna kaponiera, skąd można było ostrzeliwac fosę.

Do kaponiery czołowej przechodziło się poterną, krytym chodnikiem (zbudowanym pod skarpą) a mur przeciwskarpy okalała krata forteczna wysoka na dwa i pół metra.

Pod wałem mieściły się piętrowe koszary, magazyny, prochownia oraz laboratorium, połączone wewnętrznym korytarzem. W fortach głównych zbudowano także po dziewięć schronów pogotowia oraz remizy artyleryjskie. Dookoła każdego fortu prowadziła kryta droga, po stoku bojowym, rozszerzająca się od strony szyi. Tu znajdował się plac alarmowy, na którym naprzeciwko bramy głównej, umieszczono wartownie. Do fortu można było wjechać przez stalową bramę, z której do przeciwskarpy prowadził drewniany most.

Forty główne były numerowane cyframi rzymskimi od I do IX.

 

FORTY POŚREDNIE - budowa

Forty pośrednie zostały zbudowane na planie trapezu. Posiadały tylko jeden zwał główny, na którym umieszczono sześć dział.

Forty te otoczone były suchymi fosami o dziesięciometrowej szerokości i głębokości ośmiu metrów. Po obu stronach przeciwskarpy znajdowały się kojce i komory minerskie, połączone z fortem poterną. Obok poterny znmajdowało się po pięć schronów pogotowia oraz  schrony amunicyjne.

Do fortów pomocniczych prowadziło wejście, umieszczone po lewej lub prawej stronie kaponiery wjazdowej.

Podobnie jak forty główne, tak i forty pośrednie przykrywała warstwa  ziemi o grubości dwóch i pół metra.

Forty pośrednie były numerowane cyframi rzymskimi, tak jak w przypadku numeracji fortów głównych, lecz dodawano kolejne litey, począwszy od litery a np: Fort Ia - pośredni, Fort I - główny

 

W ostatnim etapie powstawania fortów, obok każdego z nich, po stronie zewnętrznej, zbudowano domek wałmistrza. Do dzisiejszych czasów zachowały się tylko 2 domki: przy forcie VIII i Ia.

Zadaniem wałmistrza (podoficera) było utrzymanie drożności urządzeń melioracyjnych oraz troska o roślinność maskującą oraz trzebienie samosiejek, które - gdyby rozrosły sie na przedpolach fortów - uniemożliwiłyby załogom fortów obserwowanie najbliższego otoczenia.

 

- forty główne (I,II, III, IV,V,VI,VII,VIII,IX)

- forty pośrednie starszego typu (IVa, VIa, IXa)

- forty pośrednie nowszego typu (Ia, IIa, IIIa, Va, VIIa, VIIIa)

 

ROZMIESZCZENIE FORTÓW

 

Rozkład fortów został wymuszony układem wodnym Poznania. Fortyfikacje podzielono na 4 odcinki:

1. odcinek południowo-wschodni (forty I, Ia, II, IIa) od Warty do doliny Cybiny strzeżonej przez Fort III

2. odcinek północno-wschodni (forty IIIa, IV) od Cybiny do Warty

3. odcinek północny (forty IVa, V, Va, VI, VIa) na lewym brzegu Warty do doliny Bogdanki strzeżonej przez Baterię Bogdanka

4. odcinek południowo-zachodni (forty VII, VIIa, VIII, VIIIa, IX, IXa) do Warty.

 

ADRESY

 

Forty główne

Fort I Röder - (1878-1880) - znajduje się na Starołece przy ul. Książecej.

Fort II Stülpnagel - (1878-1882) - znajduje się na terenie Zegrza, przy ul. Obodrzyckiej.

Fort III Gröber - (1877-1881) - znajduje się na terenie Nowego Zoo na Malcie.

Fort IV Hake - (1879-1884) - znajduje się na terenie Karolina, przy ulicy Syreniej, w sasiedztwie elektrociepłowni.

Fort V Waldersee I - (1879-1883) - znajduje się terenie Piątkowa, przy ul. Lechickiej na wysokości osiedla Wichrowe Wgórze.

Fort VI Tietzen - (1879-1883) - znajduje się na terenie Podolan przy ulicy Lutyckiej/Strzeszyńskiej.

Fort VII Colomb - (1876-1880) - znajduje się na terenie Woli, przy Al. Polskiej w sąsiedztwie Osiedla Lotników Wielkopolskich.

Fort VIII Grolman - (1876-1882) - znajduje się na Grunwaldzie, przy ulicy Bułgarskiej i Rumuńskiej, w sąsiedztwie Stadionu Miejskiego.

Fort IX Brünneck - (1876-1880) - znajduje się na Świerczewie (Wilda). Obecnie znajduje się tam fundacja pomocy bezdomnym "BIEDA".

 

Forty pośrednie starszego typu

Fort IVa Waldersee II - (1878-1881) - znajduje się na terenie Wilczego Młyna, przy ulicy Lechickiej..

Fort VIa Stockhausen - (1879-1882) - znajduje się na terenie Golęcina w klinie, pomiędzy ulicami Golecińską i Lutycką.

Fort IXa Witzleben - (1877-1881) - znajduje się na Dębcu w sąsiedztwie Zespołu Szkół Licealno-Technicznych. Jest to jedyny zachowany fort pośredni starego typu.

 

Forty pośrednie nowego typu

Fort Ia Boyen - (1887-1890) - znajduje się na Starołęce, w sąsiedztwie  ul. Gołężycka i Warowna.

Fort IIa Thümen - (1887-1890) - znajduje się na Chartowie , na terenie Osiedla Czecha

Fort IIIa Prittwitz - (1887-1890) - znajduje się na Miłostowie na terenie cmentarza komunalnego, przy ul. Kępa 1.

Fort Va Bonin - (1887-1890) - znajduje się na Piątkowie, przy ul. Lechickej, w sąsiedztwie Osiedla Bolesława Chrobrego.

Fort  VIIa Strotha - (1887-1890) -znajduje się na Marcelinie w dzielnicy Grunwald.

Fort VIII Rohr - (1887-1890) - znajduje się w parku ks. Jasińskiego, pomiędzy Osiedlem im. M.Kopernika a Osiedlem Raszyn w dzielnicy Grunwald.

 

mapa

 

Mapa poznańskich fortyfikacji (źródło ZGiKM Geopoz)

 


 

Pogoda

Kalendarz

«  Wrzesień 2013  »
NPWŚCPS
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
2930 

Szukaj

Goście

Naszą witrynę przegląda teraz 7 gości